Í Flóanum

21.02.2017 15:05

Örnefni

Fyrir u.þ.b. þrjátíu árum var ég forðagæslumaður hér í gamla Villingaholtshreppnum í nokkur ár  Það var einmitt á þeim árum sem Steingrímur J Sigfússon varð ráðherra í fyrsta sinn. Steingrímur var landbúnaðar- og samgönguráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannsonar sem tók við í lok september 1988.

Steingrími var mjög í mun í sinni tíð sem landbúnaðarráðherra að búfjárfjöldi væri rétt skráður. Hann hafði einhverjar efasemdir um að svo væri. Hann fyrirskipaði því okkur forðagæslumönnum, í hverju sveitarfélagi fyrir sig að skrá búfjárfjölda aftur einn veturinn.

Forðagæslumenn, sem voru starfsmenn sveitarfélaganna í landinu, heimsótti alla bæi á hverju hausti og fylltu út skýrslur um fjölda búfjár og heyforða. Seinnipart vetrar voru svo allir bæir heimsóttir aftur og ástand gripa skoðað.

Nú vildi ráðherrann að við sérstaklega teldum aftur búfénaðinn á hverjum bæ í seinni ferðinni til að sannreyna fyrri skýrslur. Þar sem ráðherrann hafði nú ekki skipunnarvald yfir forðagæslumönnum fyrirskipaði hann hreppstjóranum í hverju sveitarfélagi að fara með forðagæslumanninum og aðstoða hann við verkefnið.

Sigurður Guðmundsson heitinn í Súluholti var hreppsstjóri í gamla Villingaholtshreppnum þegar þetta var. Þetta verkefni dæmdist því á okkur að sinna hér í sveit. Ég man að okkur þótti báðum verkefnið arfavitlaust og afurðin sem út úr því kæmi yrði aldrei annað en ein skýrslan enn sem engum myndi gagnast en tæki pláss í skúffum eða hillum.

Það kom samt aldrei annað til greina af okkar hálfu en að sinna þessu eftir bestu getu. Sigurður sinnti sínum embættisskyldum af mikilli samviskusemi. Því til viðbótar var hann skemmtilegur samferðamaður.

Auk þess að fylla út skýrlur um hvern bæ um búfjárfjölda skrifaði Sigurður heilmikla frásögn af þessari ferð okkar. Inn í þá frásögn orti hann fjöldan allan af vísum um menn og málefni sem bar á góma. Þessi för okkar á alla bæi í gamla Villingaholtshreppnum varð því bæði eftirminnanleg og skemmtileg.

Sigurður var hafsjór af fróðleik. Hann kunni óteljandi sögur um atburði sem gerðust hér í sveit í aldanarás. Hann fræddi mig um fjöldan allan af örnefnum um alla sveit. Hann útskýrði hvernig öll þessi örnefni höfðu tilgang í daglegu lífi fólks og gátu einfaldað lífsbaráttu fólks.

Sigurður sagði mér að hann gæti sagt jafn kunnugum manni til um það hvar hann hefði lagt frá sér brýni á þúfu út á engjum í Súluholti þannig að sá hinn sami gæti gengið að því. Það var grundvallaratriði að fólk lagði sig niður við að læra þessi örnefni og fara rétt með þannig að ekki varð um meinn rugling að ræða.

Í dag er öldin önnur. Að stórum hluta er hætt að nota mikið af örnenfum í daglegu lífi þannig að þau gleymast og ungt fólk lærir þau aldrei. Svo er annað að það er enginn metnaður í að nota þau örnefni sem enn eru algeng rétt. Fjölmiðlar landsins fara nú, að manni finnst, út og suður í lýsingum sínum á staðsetningu út frá örnenfum.

Í tengslu við ömurlegt sakamál í vetur tók t.d. hver fjölmiðillin upp eftir öðrum að Selvogsviti væri á Reykjanesi. Fyrr í vetur var sagt frá því á einni útvarpsstöðinni að hálka væri í uppsveitum Árnessýslu einknn fyrir austan Hvolsvöll. Í tenglum við fréttir um jarðskjálfta á síðasta ári var því haldið fram að Húsmúli væri á Hellisheiði. Ég hef líka heyrt í fölmiðlum að Svínahraun væri á Hellisheiði.

Annað sem hefur haft áhrif á hvernig örnefi eru orðin notuð rangt er póstnúmerakerfið og að heimilsfang er alltaf skrifað með staðsetningu pósthúss. Það er orðið sama hvar þú ritar nafn þitt þú þarft alltaf að gefa upp pósthúsið en ekki hvar í sveit þú býrð. Þannig er bóndi í Flóanum oft sagður vera bóndi á Selfossi, Það var vitnað í bónda sem ég hef haldið fram að þessu að byggi í Kelduhverfi um daginn í fjölmiðlum. Þar var hann sagður vera bóndi á Kópaskeri.

Ég geri mér allveg gein fyrir að örnefni verða ekki notuð eins og áður fyrr og þau munu halda áram að gleymast nema e.t.v. einhverjum dellu köllum og kellingum. En mér finnst allveg lágmarks krafa að þeir sem hafa það að atvinnu að tala eða skrifa í fjölmiðla landsins fari rétt með þegar þeir nota örnefni til að útkýra sitt mál.

Svo mörg voru þau orð.  emoticon





30.01.2017 21:55

Af forfeðrum mínum.

Langafi minn var Páll Eiríkur Pálsson. Hann fæddist í júlí 1873. Foreldrar hans voru Helga Friðfinnsdóttir. (f. 1839 - d. 1909) og Páll Pálson bókbindari  ( f.1819 - d. 1873 ) sem m.a.búa í Kverkártungu á Langanesströnd N-Múl. Draugagangur () og Lífsbarátta á 19. öld ()

Þegar Eiríkur langafi minn fæðist er Páll faðir hans látinn. Foreldrar hans höfðu reyndar fyrir löngu slitið samvistum. Faðir hans hafði verið í Vopnafirði en Helga móðir hans er í vinnumensku í Miðfjarðanesi Skeggastaðasókn þegar hann fæðist.

Mér hefur verið sögð sú saga af andláti Páls Pálssonar bókbindara að hann hafi verið á ferð milli bæja í Vopnafirði að kvöldi nýársdags 1873. Þá allt í einu finnst honum hann nú vera orðinn feigur. Hann ríður því heim að næsta bæ sem mér skilst að hafi verið Leiðarhöfn og knýr þar dyra. Hann spyr hvort hann megi ekki koma inn því nú styttist í að hann muni deyja. Hann kunni því illa að finnst dauður á milli bæja. Honum er boðið inn. Hann þiggur þar veitingar og situr að spjalli við húsráðendur langt fram á kvöld. Þá er honum boðið gisting og þiggur hann það, Morguninn eftir liggur hann látinn í rúmi sínu.

Eiríkur elst upp með móður sinni sem var í vinnumensku víða á þessum slóðum m.a. um tíma í Kverkártungu. En þar höfðu foreldrar Eiríks rúmum tíu árum áður en hann fæðist reynt fyrir sér með sjálfstæðan búskap. Þau áform gengu ekki upp eins og rakið hefur verið hér á síðunni. Draugagangur () og Lífsbarátta á 19. öld ()

Ekki hef ég heimildir fyrir því hvar Eiríkur langafi minn dvaldi eða gerði sem ungur maður en 1901 þegar hann er 28 ára gamall kvænist hann langömmu minni Kristínu Jónsdóttur ( f. 1869 - d. 1921 ) sem þá var ekkja með fjögur börn á aldrinum 2 til 8 ára. Kristín var ættuð úr S-þing en hafði búið í Þistilfirði með fyrri manni sínum.

Þau hefja búskap í Krossavík í Þistilfirði og þar er afi minn Aðalsteinn Eiríksson fæddur í okt 1901. Móðir Eiríks,  Helga Friðfinnsdóttir er þá hjá þeim í Krossavík. Þau búa í Krossvík í fjögur eða fimm ár en hætta þá búskap og flytja til Þórshafnar. Eiríkur og Kristín eingnast fjögur börn meðan þau búa í Krossvík en tvö þeirra deyja í frumbernsku. Eftir að þau koma á Þórshöfn eignast þau 3 í viiðbót. Eins og áður sagði átti Kristín fjögur börn fyrir með fyrri eiginmanni sínum.

Eftir að þau koma á Þórshöfn, virðist mér samkvæmt þeim heimilum sem ég hef ( eru reyndar afar litla ), Eiríkur aðallega stunda sjómensku. Heimilið er þungt í rekstri og tekjur litlar. Börnin eru mörg hver send í fóstur.

Í Laxárdal í Þistilfirði búa bræður Ólafur, Kristján og Þorsteinn Þórarinssynir. Þeir koma þangað með foreldrum sínum aldamótaárið 1900 og hefja svo sjálfstæðan búskap hver af örðum. Ólafur fyrst árið 1901, og svo Kristján og Þorsteinn árið 1907. Kona Kristjáns er Ingiríður Árnadóttir frá Gunnarsstöðum í Þistilfirði. Árið 1913 stofna þau nýbýlið Holt í Þistilfirði sem fær land bæði frá Gunnarsstöðum og þriðjapartinn úr Laxárdal.
 
Þessi ungu hjón taka afa minn í fóstur um það leiti sem þau byggja upp í Holti. Afi er þá 12 ára gamall og elst hann upp hjá þeim upp frá því. Í Holti er rekinn myndarbúskapur og það man ég að afi taldi það sína gæfu að hafa komið þar.






  • 1
Flettingar í dag: 37
Gestir í dag: 9
Flettingar í gær: 48
Gestir í gær: 14
Samtals flettingar: 426143
Samtals gestir: 70230
Tölur uppfærðar: 28.3.2017 21:30:35
clockhere

Í Flóanum

Nafn:

Aðalsteinn Sveinsson

Farsími:

8607714

Heimilisfang:

Kolsholti I

Staðsetning:

Flóahreppur

Heimasími:

4863304

Tenglar